NHƯ  MỘT NGÀY QUỐC GIỖ

                                                                      TÙY BÚT CỦA TRẦN THẾ TUYỂN

Bây giờ là 12 giờ đêm. Tôi vừa từ Ngã ba Đồng Lộc trở về. Đêm cuối tháng 7  huyền diệu quá. Trời mô xanh bằng trời Can Lộc… câu hát xưa cứ văng vẳng bên tai. Ban ngày trời Can Lộc xanh đã đành, ban đêm càng thấy xanh thêm. Trong màu xanh mát dịu tưởng như vô tận ấy,  bóng dáng mười cô gái Thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc đã hiến dâng tuổi thanh xuân  cho đất nước cứ  hiện lên lung linh, tưởng như trong huyền thoại mà rất gần gụi, thân thương  giữa đời thường . Ấy là lúc cuộc giao lưu trực tuyến  truyền hình giữa 5 điạ danh nổi tiếng qua các cuộc kháng chiến do  Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh tổ chức, nhân dịp kỷ niệm 65 năm ngày thương binh – liệt sỹ vừa kết thúc. Mọi người ra về, nhưng với tôi, như có ai níu chân, không thể nào về được. Tôi ở lại với những cô gái TNXP , cách đây  hơn 40 năm đã nằm lại nơi mảnh đất xanh địa linh, nhân kiệt này .

                                       ĐỊA LINH NHÂN KIỆT

Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Trường ban Tuyên giáo tỉnh ủy Hà Tĩnh là một người đàn ông khá điển trai và gần gụi. Nhưng điều để lại trong tôi là chiều sâu trong suy nghĩ  và những vần thơ đầy trắc ẩn của anh . Biết tôi sau hơn 40 năm mới  “ ngủ “ lại đất Hà Tĩnh, anh nói, vậy thì bác phải xuống Cẩm Xuyên, mảnh đất địa linh nhân kiệt, quê hương của hai đời Tổng bí thư của Đảng ta và cái nôi của nhiều danh nhân kim cổ. Cẩm Xuyên, hai tiếng thân yêu ấy đã in sâu trong ký ức của tôi. Tôi nhớ lại, một đêm giá rét cách đây hơn 40 năm, khi tiểu đoàn 582 từ Nho Quan hành quân qua đây vào chiến trường, chúng  tôi đã có một đêm lưu lại trên đất Cẩm Xuyên. Lúc ấy là lính mới tò te chưa đầy 18 tuổi, nên tôi  chẳng nhớ nổi địa danh nào. Điếu đọng mãi trong tôi là ánh mắt của người con gái Cẩm Xuyên với cái nhìn vừa xa xăm, vừa gần gụi. Chỉ ở lại nhà em một đêm thôi , nhưng ánh mắt ấy đã thôi miên tôi. Em chẳng nói với tôi lời nào như những người con gái, con trai yêu nhau đã nói, nhưng ánh mắt da diết ấy cứ như chiếc neo níu chân tôi mãi.

Tuổi con trai mới lớn thật lạ kỳ, không sợ gian khổ, không sợ hy sinh mà lại “ sợ “ ánh mắt của người con gái . Lần này trở lại Cẩm Xuyên, tôi không  nghĩ mình sẽ gặp lại ánh mắt ấy mà câu chuyện của trưởng ban tuyên giáo tỉnh ủy Hà Tĩnh lại hướng tôi đến một điểm  mới là trở về vùng đất địa linh nhân kiệt. Không chỉ ở Cẩm Xuyên , cả đất Hà Tĩnh này là đất địa linh nhân kiệt. Nơi đây là quê hương của những danh nhân văn hóa, mà nhắc đến tên tuổi của họ ai cũng tự hào là được làm con dân nước Việt. Đó là những Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Xuân Diệu. Cù Huy Cận…… . Đó là những vị tiền bối cách mạng Việt Nam, trong đó có các Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam như Trần Phú, Hà Huy Tập, Lê Duẩn và các vị đứng đầu Đảng và Nhà nước đương thời . Tôi đã đến dâng hương tại phần mộ của cố TBT Hà Huy Tập. Từ quốc lộ số 1 vào phần mộ của vị TBT những năm 30 của thế kỷ trước không xa là con đường nhựa mới  phẳng lì và những khu dân cư yên ả.Tại khu lưu niệm cố TBT Hà Huy Tập tôi đã được các nhân viên phục vụ đón tiếp tận tình. Một cô gái còn rất trẻ, trạc tuổi cô gái Cẩm Xuyên mà cách đây hơn 40 năm tôi đã gặp hướng dẫn tôi đi thăm khu trưng bày di tích cuộc đời và sự nghiệp của vị TBT lừng danh của Đảng ta. Tôi cuốn hút bởi những di vật vô giá  và câu chuyện tâm linh tìm hài cốt ông, nhưng điều níu kéo chân  tôi lại bởi ánh mắt. Có phải thế không, cô gái hướng dẫn viên khu di tích lịch sử này là con cháu của người con gái Cẩm Xuyên năm xưa, một hành trang cho tôi và  những chàng  lính trẻ  ngày ấy, “ xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước “

                  Địa linh là nơi hội tụ của các anh hùng, vĩ nhân; là mảnh đất sản sinh ra những con người bình dị mà cao quý như mười cô gái TNXP đã hy sinh giữa Ngã ba Đồng Lộc. Tôi nghĩ thế, khi lặng lẽ nửa đêm đến thắp nhang , trò chuyện với hương hồn các chị. Tôi dừng lại khá lâu trước từng phần mộ của các chị. Đêm Đồng Lộc linh thiêng quá. Những  cô gái  tuổi mười chín, đôi mươi trò chuyện cùng tôi . Võ Thị Tần, Nguyễn Thị Xuân, Trần Thị Hường, Nguyễn Thị Nhỏ… và cả  Hồ Thị Cúc nữa.  Văng vẳng bên tai tôi giọng hát của NSND Thu Hiền trong chương trình truyền hình trực tuyến mới đây . Đồng đội đã về xếp hàng ngang một. Em ở nơi mô không về tập hợp. Chín bạn quây quần đủ hết, em ơi. Cúc ơi, em ở nơi mô ?… Mắt tôi nhòe đi. Bóng dáng mười liệt nữ TNXP Ngã ba Đồng Lộc lúc ẩn lúc hiện chập chờn trước mặt.

                                     LINH  KHÍ  QUỐC  GIA

 Đã nhiều lần  đến viếng nghĩa trang liệt sỹ  Quốc gia Trường Sơn, nhưng lần này tôi có cảm giác  đến lần đầu. Cái cảm xúc ấy có nguyên do của nó, bởi đúng dịp kỷ niệm 65 năm ngày TB-LS,  chương trình Nghĩa tình Trường Sơn của báo SGGP với sự tài trợ của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam tổ chức lễ khánh thành Đền tưởng niệm liệt sỹ Trường Sơn ngay cạnh nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn, nơi yên nghỉ, lưu danh tên tuổi của hơn 10 ngàn người con ưu tú đã hy sinh trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại .Trong truyền thống văn hóa tâm linh của người Việt từ xa xưa đền là nơi thờ phụng những người có công với đất nước được  nhà nước hoặc nhân dân  suy tôn,  tri ân phong thánh. Đền tưởng niệm liệt sỹ Trường Sơn tọa lạc ngay cạnh dòng sông Bến Hải lịch sử , gần kề  nghĩa trang quốc gia liệt sỹ Trường Sơn là nơi hội tụ hương hồn của hàng chục ngàn người con ưu tú, những vị thánh trong con mắt tôn kính củanhân dân  .Cách đây đúng một năm, với trách nhiệm người đứng đầu báo SGGP,  một trong những người khởi xướng và tổ chức chương trình NTTS , tôi đã có mặt ở đây bổ nhát cuốc đầu tiên khởi công xây dựng công trình đầy ý nghĩa nhân văn này . Lúc ấy, nơi đây còn là bãi đất đầy cỏ dại và cây lá nhọn . Nhưng giờ đây, với mười tỷ đồng do NHTMCP Ngoai thương Việt Nam tài trợ, Trung tâm Bảo tồn Di tích và Danh thắng Quảng Trị làm chủ đầu tư , mảnh đất này đã hiện ra như  một quần thể văn hóa tâm linh hùng tráng .  Tà có hồ, hữu có sông, phía trên là NTLSQGTS, đền tưởng niệm liệt sỹ Trường Sơn là nơi hội tụ hương hồn,  linh khí quốc gia . Chủ tịch HĐQT NHTMCP NTVN ( Vietcombank ) Nguyển Hòa Bình, một cựu chiến binh thuộc Sư đoàn 304 đã từng tham gia chiến dịch bảo vệ thành cổ Quảng Trị cách đây 40 năm tâm sự, chúng tội thật xúc động và vinh dự đã được góp phần bé nhỏ xây dựng nên công trình mang ý nghĩa nhân văn , cao cả này . Riêng với cá nhân, một cựu chiến binh, tôi thấy thật ấm lòng , vì mình đã góp phần làm công việc đến ơn, đáp nghĩa, tri ân đồng đội, những người đã hy sinh tuổi thanh xuân để chúng tôi có được cuộc sống hôm nay . Đúng như anh Bình nói, đến nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn hay bất cứ một nghĩa trang liệt sỹ nào trên cả nước, ai cũng thấy mình nặng nợ với những người đã khuất và mong muốn làm được một việc gì đó, dù rất nhỏ cho công cuộc đến ơn đáp nghĩa. Những việc làm của người đang sống dường như được những người đã khuất minh chứng, thấu hiểu. Trong những ngày  linh thiêng tháng 7 ở đất Quảng Trị , tôi được nghe nhiều câu chuyện tâm linh huyền thoại mà thật gần gụi đời thường.Thành cổ Quảng Trị với 81 ngày đêm chiến đấu của các chiến sỹ ta cách đây đúng 40 năm đã trở thành huyền thoại,  linh thiêng, bất tử. Hóa ra, trong cõi người ta có một khoảnh khắc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa người của ngày hôm qua và người của ngày hôm nay. Điều ấy lý giải,   sống sao, chết thế, phẩm chất, truyền thống văn hóa của người Việt mãi còn . Đứng trước ngôi đền tưởng niệm liệt sỹ Trường Sơn linh thiêng, hoành tráng, di tích văn hóa để laị cho muôn đời con cháu mai sau, tôi có một liên tưởng, dù có thể khập khiểng, nếu ví nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn là ngôi nhà của các liệt sỹ thì đền tưởng niệm là nơi những người con ưu tú , dù không còn có mặt trên cõi dương gian này tụ hội, tiếp tục cống hiến cho sự vững bền muôn đời của giang san, đất nước, vì hạnh phúc của trăm họ, muôn dân . Như thế, rõ ràng như đôi câu thơ , cặp câu đối  khắc trên chuông đồng, lưu giữ tại các đền thờ liệt sỹ : Thân ngã xuống thành đất đai Tổ quốc / Hồn  bay lên hóa linh khí quốc gia .

                       NHƯ  MỘT NGÀY QUỐC GIỖ

 Tắt nắng , tôi theo dòng người vào Thành cổ Quảng Trị. Cô gái hướng dẫn viên có giọng nói ngọt ngào cho tôi biết, một năm có bốn mùa, mùa nào người đến viếng thăm thành cổ  như dòng sông cuộn chảy, không dứt. Tháng 7 là tháng đông nhất. Không chỉ có những gia đình thân nhân liệt sỹ , các cựu chiến binh về thăm lại chiến trường xưa, mà còn nhiều khách thập phương , trong đó có cả bạn bè quốc tế.  Giám đốc sở VH-TT-DL Quảng Trị Nguyễn Hữu Thắng, cùng cán bộ CNV Trung tâm Bảo tồn Di tích và Danh thắng, đơn vị được giao quản lý khu di tích thành cổ Quảng Trị đang chuẩn bị lễ cúng liệt sỹ. Các mâm cỗ cúng theo đúng phong tục truyền thống của dân tộc.Anh Thắng cho biết, năm nào , tối 24 tháng 7 các anh cũng làm lễ giỗ liệt sỹ .Theo các nhà ngoại cảm, mâm cúng phải có đầy đủ mọi thứ, đặc biệt phải có nhiều muối và thuốc lá. Hơn 3000 liệt sỹ chưa tìm thấy hài cốt đang  nằm dưới lòng sông Thạch Hãn. Dòng sông cuộn chảy, lạnh lắm,  nên cần thật nhiều muối và thuốc lá. Tôi nghĩ thế.

Gần tháng nay, cả thành phố Đông Hà  và khu vực lân cận, các khách sạn, nhà nghỉ đều “ cháy “ chỗ . Khách từ khắp nơi đổ về Quảng Trị ngày một nhiều . Người ta không chỉ đến viếng nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn mà còn đi hết 72 nghĩa trang trên đất Quảng Trị , kể cả nghĩa trang không thấy phần mộ nào dưới lòng sông Thạch Hãn . Khách đoàn, có. Khách gia đình, có. Có cả những bà mẹ âm thầm đi tìm mộ con và cả những người đàn bà suốt một đời tiết hạnh chờ chồng .

Tôi chợt nghĩ đến dòng người tấp nập kéo về Phú Thọ giỗ tổ hàng năm vào ngày 10 tháng 3 âm lịch. Ngày ấy đã được xác định là ngày Quốc giỗ., con cháu thập phương về giỗ tổ cội nguồn. Tại sao không chọn ngày 27.tháng 7 là ngày Quốc giỗ để mọi người về giỗ các liệt sỹ, trong đó có hàng vạn hương hồn, anh linh liệt sỹ chưa xác định ngày hy sinh và nơi chôn cất .

Ý tưởng ấy của tôi đã được mọi người dự lễ ủng hộ. Tôi thấy rõ bát hương nơi thành cổ bùng cháy. Phải chăng hương hồn các anh hùng liệt sỹ cũng đồng tình như thế.

                                                                          Quảng Trị, đêm 26.7.2012