Hỏi đáp văn chương

Bệnh nhạt

Thưa nhà văn, cháu thường nghe người ta nói Văn xuôi hiện nay đang  có… “Vấn đề” ?. Cháu rất thắc mắc. Xin nhà văn có thể giải thích?. ( Trần Thu Hằng- Tỉnh Hưng Yên)

Nhà văn Hà Nguyên Huyến trả lời:

Truyện ngắn nói riêng và văn xuôi nói chung (bao gồm cả bút ký văn học) hôm nay có… “vấn đề”?

Nếu được nói thì những điều sau đây là cảm nhận hoàn toàn mang tính cá nhân tôi. Là người đọc, tôi cảm thấy thế. Là một biên tập viên, tôi khẳng định điều đó là có thật! “Vấn đề” xảy ra ở đây không làm ảnh hưởng trực tiếp đến ai, nhưng những người cầm bút có trách nhiệm luôn cảm thấy mình có lỗi trong “vấn đề” này. Trên các báo, tạp chí văn chương từ trung ương đến địa phương. Thậm chí đến cả các báo không chuyên về văn chương vẫn dành những trang nhất định cho văn chương (truyện ngắn). Đặc biệt là hai tờ báo từ lâu đã được độc giả và các nhà văn coi đó là “chỗ” dành cho văn chương mang tính chuyên nghiệp là báo Văn nghệ (VN, trong đó có tờ Văn nghệ Trẻ của chúng ta)- Hội Nhà văn Việt Nam và tạp chí Văn nghệ Quân đội (VNQĐ)… Đến hẹn lại lên, số nào ra cũng có truyện ngắn. Tất nhiên, có khi cả một giai đoạn dài của chặng đường văn học mới có vài cái “truyện” nhớ được. Song, cứ như thế này thì quả là… buồn!

Phải chăng độc giả đang quay lưng lại với văn chương. Người đọc hiện nay có nhiều “kênh” thông tin và rất sợ… dài, mà hình như nhà văn nào cũng viết dài. Họ đầy đủ phương tiện để tiếp xúc với bên ngoài (cả thế giới). áp lực của đời sống thường nhật làm cho mọi người đều… vội trong khi những truyện ngắn in trên báo VN cũng như VNQĐ ít nhất cũng ba, bốn nghìn từ. Có những cái đến sáu, bảy nghìn từ (in ba kỳ liền). Nhìn trang báo cứ dằng dặc toàn chữ mà lại không hay, ngại quá…! Tất nhiên vẫn có những truyện ngắn in ba kỳ liền trên báo VN mà độc giả vẫn tiếp nhận.

“Vấn đề” chính là chỗ ấy. “Văn mình, vợ người” lúc nào cũng đúng. Làm biên tập đôi khi cũng có nói về “vấn đề” này với cộng tác viên. Nói nhẹ thôi, dễ mất lòng lắm. Hôm nay thì xin được nói thật: truyện ngắn hôm nay bị mắc một thứ bệnh rất khó chữa. “Bệnh nhạt”! Nếu nói về số lượng, tôi cầm chắc rằng các bản thảo gửi đến hàng ngày rất nhiều, nhưng đọc để dùng được lúc nào cũng là nan giải đối với biên tập viên. Nếu như ở đất nước này ai cũng có thể “làm thơ” thì hình như truyện ngắn hôm nay cũng thế. Có những người cả đời không thấy bao giờ đọc báo Văn, bỗng dưng về hưu lại cầm bút viết truyện ngắn. Gửi ba, bốn cái không thấy dùng. Tác giả đến tận báo. Kể cả Tổng biên tập cũng không biết giải thích thế nào chứ đứng nói đến biên tập viên. Ngại quá! Có phải “thơ” đâu mà ngẫu hứng đọc trong lúc “trà dư tử hậu”. Văn xuôi đòi hỏi nhiều công sức hơn.

Tôi tự đặt câu hỏi cho mình, người viết quá tự tin, chưa đầu tư công sức của mình cho sáng tác? Rồi cũng nhận ra “Vấn đề”: Ai cũng thế, viết mà không tin thì viết làm gì. Ai cũng đầu tư nhưng không phải ai đầu tư cũng có những sản phẩm tốt. Viết truyện ngắn cho người đọc hôm nay khác xa so với giai đoạn trước rồi. Có thể lấy mốc (tạm thời) là từ sau “đổi mới”. Sau đổi mới, bên cạnh sự bùng nổ rất nhiều thứ thì cũng là lúc bùng nổ thông tin. Độc giả văn chương được đọc rất nhiều thứ, kể cả văn học thế giới bằng nguyên tác… Năng lực thẩm định tác phẩm không còn một chiều như trước. Vậy mà chúng ta vẫn sáng tác không khác gì, thậm chí còn không bằng các thế hệ đàn anh (nói như thế có phần khập khiễng nhưng có thể nhìn dưới góc độ tổng thể). Một số viết theo họ là “mới” nhưng độc giả thấy nó mới đến mức không ai hiểu tác giả định viết gì. Thử hỏi như thế thì người đọc chấp nhận sao được. Họ quay lưng lại với văn chương là hoàn toàn đúng. Hay đến như ca trù được thế giới xếp vào “di sản của nhân loại” thì không thể cứ thế mà nghe mãi được.

Đã đến lúc người viết phải thay đổi “phong cách thể hiện, phương pháp tư duy”… mang lại cho độc giả một món ăn tinh thần hoàn toàn mới. tôi có cảm giác đang là giai đoạn “giao thời” của truyện ngắn?q

Nhà văn Hà Nguyên Huyến

Bài đã đăng báo VNT

Để gửi câu hỏi cho các nhà văn, xin hãy gửi về địa chỉ baovannghetre@gmail.com

Phongdiep.net